سلامتِ دانش بنیان؛ از حمایتها تا چالشها و انتظارات
نایب رئیس انجمن شرکتهای دانش بنیان حوزه سلامت تهران و عضو هیئت رئیسه اتاق بازرگانی تهران که ایران را از کشورهای نمونه در حوزه سلامت دانش بنیان میداند ضمن شرح حمایتهای صورتگرفته از شرکتها میگوید: مهمترین نکته برای ما این است، شرکتهای موفق حوزه سلامت که زمانی دانش بنیان بودند و در دورانی بودند که خوب حمایت شدند، حالا که رشد کردهاند و دولت دست تنگ است، در این شرایط کمک کنند.
به گزارش روابط عمومی انجمن شرکتهای دانشبنیان حوزه سلامت تهران، آقای ناصر ریاحی از نخستین حمایتهای صورتگرفته از شرکتهای دانش بنیان حوزه سلامت تهران توسط اتاق بازرگانی، اهدف این حمایتها و همچنین شکلگیری انجمن شرکتهای دانش بنیان حوزه سلامت تهران، چالشهای موجود بر سر راه حمایت از این شرکتها و انتظاری که از شرکتهای موفق در این حوزه میرود میگوید.
حمایتهایی از گذشته و اهدافی برای آینده
نایب رئیس انجمن شرکتهای دانش بنیان حوزه سلامت تهران و عضو هیئت رئیسه اتاق بازرگانی تهران با بیان تاریخچهای درخصوص لزوم تاسیس انجمن درباره حمایتهای انجامشده توسط این انجمن و نیز اتاق بازرگانی تهران از شرکتهای دانش بنیان سلامت تهران اظهار کرد: یک اداره کل در وزارت بهداشت برای حمایت از شرکتهای دانش بنیانی که هنوز تجاریسازی نشدهاند – استارتاپ هستند یا کالای خود را در مقیاس کوچک یا بهطور آزمایشگاهی آماده کردهاند اما هنوز تجاری نشدهاند – وجود دارد. این اداره کل کمیته تجاریسازیای داشت که ماهی یکبار جلسهای برگزار میکرد و سه، چهار طرح را که به بلوغ رسیده و قادر به تجاریسازی بود، عرضه میکرد و نیز از هلدینگهای مختلف حوزه سلامت دعوت به عمل میآورد تا با این طرحها آشنا شوندو اگر علاقهمند هستند، از آنها حمایت کنند.
وی سپس گفت: من شش، هفت ماه قبل از تاسیس انجمن توسط آقای دکتر وطنپور به این کمیته دعوت شدم و در آن شرکت کردم، بعد از آن جلساتی با آقایان دکتر وطنپور و دکتر علیزاده داشتیم. من پیشنهاد کردم تا این کمیته تجاریسازی به اتاق بازرگانی تهران منتقل شود، چون اتاق تهران حدود ۲۰هزار عضو دارد که عمده هشان واحدهای صنعتی یا بازرگانی هستند و میتوان گفت هیچ واحد بزرگی نیست که عضو اتاق بازرگانی نباشد. همچنین من فکر کردم که اتاق تهران میتواند با ارزیابیای که از این پروژهها قبل از ورود به کمیته تجاریسازی و عرضه آنها میکند، اشخاصی را که حوزه فعالیتشان منطبق با حوزه هر یک از این استارتاپهاست پیدا کند و به صورت هدفمند از هلدینگها دعوت کند. وگرنه اگر مدام فقط سه، چهار هلدینگ حضور پیدا کنند، طبیعیست که ممکن است این پروژهها در حوزه کاریشان نباشد یا اگر هم هست، به هر حال قدرت توسعه هلدینگها هم محدود است.
او سپس با اشاره به چگونگی عضویت شرکتهای دانش بنیان حوزه سلامت در اتاق بازرگانی تهران ادامه داد: اما دکتر وطنپور فراتر از این را در نظر گرفتند و پیشنهاد کردند که همه شرکتها زیرمجموعه اتاق بازرگانی تهران شوند چون یکی از وظایف اتاق، حمایت از فعالان اقتصادی بخش خصوصی است. بنابراین آقای دکتر وطنپور این موضوع را با وزیر بهداشت وقت، آقای دکتر هاشمی در میان گذاشتند و در نهایت به تفاهمنامه وزارت بهداشت با اتاق تهران دراینباره منجر شد.
وی سپس به حمایتهای صورتگرفته از شرکتهای دانش بنیان سلامت توسط اتاق بازرگانی تهران اشاره و بیان کرد: در ابتدای کار برای اینکه این شرکتها شکل بگیرد، اتاق بازرگانی تهران کمکهای مالی غیرمستقیم و همچنین کمکهای معنوی از جمله: دفتری در خانه تشکلها ، بهمراه ملزومات اداری مربوطه در اختیار گذاشت و نهایتا موضوع انجمن شرکتهای دانش بنیان حوزه سلامت به تصویب اتاق ایران و معاونت امور تشکلها رسید و انتخابات آن هم بلافاصله بعد از تشکیل به عمل آمد. اما شرط حضور این شرکتها در انجمن و رای دادن برای انجمنهای زیر مجموعه اتاق این طور است که کسانی میتوانند در این انجمنها باشند که درعضویت اتاق باشند، به دلیل شرایط مالی شرکتهایی که هنوز تجاریسازی نشده بودند – چون اکثرا دانشجو یا استاد دانشگاه یا نوآوری هستند که سرمایه کافی ندارند – با کمک اعضای موسس و نیز اتاق تهران برای بعضی از شرکتها تمام حق عضویت و برای برخی از شرکتها نیز بخشی از حق عضویتشان پرداخت شد. تاکنون حدود 200 شرکت از شرکت های مورد اشاره به عضویت اتاق تهران درآمده و موفق به دریافت کارت بازرگانی یا کارت عضویت اتاق گردیده اند.
این عضو هیئت رئیسه اتاق بازرگانی تهران همچنین هدف از حمایت شرکتهای دانش بنیان سلامت تهران و فعالیت انجمن را چنین عنوان کرد: یکی از اهداف این بود که برای فروش محصولات شرکتها بازار ایجاد کنیم و کمیته تجاریسازی را هم فعالتر کنیم و علاوهبر این از فعالان اقتصادی مناسب برای سرمایهگذاری در این شرکتها دعوت کنیم. خوشبختانه اتاق تهران با صندوق نوآوری و شکوفایی قراردادی منعقد نمود و تعاملی به وجود آمد تا شرکتها بتوانند از تسهیلات کمبهره استفاده کنند. بنابراین اولین هدف ما بازارسازی برای محصولات شرکتهای دانش بنیان سلامت و دومین هدف نیز تجاریسازی (به شکلهای مختلفی اتفاق میافتد) بود.
ایشان در ادامه افزود: نرمافزاری هم به نام «دیجیبنیان» در همان ابتدای کار ایجاد شد که البته در آن خیلی موفق نبودیم، چون شرکتهای دانشبنیان فقط دانش بنیان نیستند، ممکن است شرکتی کالاهای معمولی هم بسازد اما یک محصول دانش بنیان هم داشته باشد و چون تشخیص این برای انجمن و اپراتورهای آن سامانه میسر نبود، کالاهای خیلی معمولی هم در آن سامانه عرضه میشد و برای همین شاید خیلی در آن موفق نبودیم. البته اصلاحاتی هم انجام شد و صحبتهایی شده تا سامانههای مناسبتری را در اختیار ما بگذارند.
نایب رئیس انجمن شرکتهای دانش بنیان حوزه سلامت تهران در ادامه به اهمیت حمایتهای معنوی صورتگرفته از شرکتهای حوزه سلامت اشاره و بیان کرد: از همه مهمتر حمایتهای معنوی از شرکتهاست. ما که صنعتگر یا بازرگان حرفهای هستیم، تیمهایی داریم و مشکلات مختلف در نهادهای گوناگون را حل میکنیم اما مثلا دو مبتکر که دانشجو یا استاد دانشگاه هستند، نه امکانات کافی دارند، نه سیستمهای اداری را میشناسند، برای همین انجمن در این موارد میتواند خیلی کمک حال باشد که فکر میکنم تا کنون هم در این زمینه خوب بوده است.
او افزود: اینها برنامه نیست و بیشتر هدف است؛ من فکر میکنم جای یک مرکز شتابدهنده در انجمن خالی است. الان حدود ۹۰۰ شرکت دانش بنیان فقط در حوزه سلامت در کشور وجود دارد، این میزان در کل حوزهها به چندهزار میرسد. شتابدهندههایی وجود دارد مثل مرکز رشد چند دانشگاه است که فضای محدودی دارند و نیز انستیتو پاستور که به میزان محدودی از شرکتهای دانش بنیان امکانات میدهند و بقیه باید در صف بمانند، البته این اواخر تعدادی از اشخاص که به نظر من خیر هستند – چون آدمهایی که این کار را انجام دادند، حتما میتوانستند کارهای پر درآمدتری انجام دهند اما بخش بزرگی از هدفشان حمایت از نسل جوان و خدمت به کشور است – هم شتابهندههای خصوصی را شکل دادهاند. شکلگیری مرکز شتابدهی انجمن نیز کمک شرکتهایی را که در گذشته مثل مبتکران نوپای فعلی بودند ولی حالا خوشبختانه رشد کردهاند میطلبد. لذا اگر این انجمن بتواند به کمک تعدادی سرمایهگذار و خیر شتابدهندهای درست کند، خیلی خوب است.
ایشان همچنین بیان کرد: آقای دکتر وطنپور هم طرحی دارند؛ اینکه بتوانیم فضایی فیزیکی را با قیمت نازل بگیریم و در اختیار طرحهای خوب بگذاریم و کار فراتر از این برود که نوآوران فقط ایده خود را عرضه کنند، یعنی اگر سرمایهگذار هم میگیرند فقط برای تکمیلش باشد.
او سپس ضمن قدردانی از حمایتهای صورتگرفته توسط معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری گفت: پیشنهاد آقای دکتر ستاری این بود که نوآوران را تشویق کنیم تا روی محصولات دیجیتال کار کنند تا فرآوردههای قابل لمس. چون بیشترین رشد را در جهان استارتاپهای دیجیتال داشتهاند. ما هم با ایشان موافق هستیم، اصلا در اساسنامه ما شرکتهایی که کار دیجیتال انجام میدهند، پیشبینی نشده بود اما اصلاحاتی انجام شد تا آنها هم عضو بشوند و در حال حاضر تعداد زیادی از آنها عضو شدهاند و با آنها در ارتباط هستیم.
نایب رئیس انجمن شرکتهای دانش بنیان حوزه سلامت تهران همچنین بیان کرد: دفتری که اتاق بازرگانی در اختیار انجمنهای تازهتاسیس میگذارد، به مدت دو سال است اما ما بیش از سه سال است که در آنجا حضور داریم و ما را پذیرفتهاند و مطمئن هستم که بعد از این هم تمدید خواهد شد تا زمانی یک سری از شرکتهای ما به جایی برسند و شرایط مناسبی پیدا کنند و برای آینده کمک کنند، تا ذکات موفقیتشان را با کمک به شرکتهای نوپا ادا کنندو مسیر برای فعالیت شرکتهای جدید هموار گردد.
چالشهایی در مسیر رسیدن حمایتها به نوآوران سلامت
ایشان در ادامه در پاسخ به پرسشی درباره چالشهای موجود در مسیر حمایتهای اتاق تهران و انجمن از شرکتهای دانش بنیان سلامت گفت: چون اتاق تهران متولی تمام حوزههای اقتصادی است تا حدی که در توانش بوده به انجمن کمک کرده و مشکلی هم نداشته است. البته چون در سطح حکمرانی و دولت انتظار نداشتند که حوزه دانش بنیان اینقدر رشد کند، برای همین در برنامههای بلند مدت پنجسالهشان اینقدر بودجه در نظر نگرفتند.
او ادامه داد: حمایتی که صندوق نوآوری و شکوفایی در گذشته از شرکتهای دانش بنیان میکرد یا حمایتهای ریاست جمهوری – قبل از تاسیس صندوق نوآوری و شکوفایی – در حال حاضر خیلی سختگیرانه شده و دیگر به آن شکل نیست که یک دلیلش شرایط اقتصادی است، شرایط اقتصادی ما بعد از تحریمها خیلی تغییر کرد و طبیعی است که اولویت با معیشت مردم است. علاوهبر این باز هم به دلیل شرایط اقتصادی و نیز سوءاستفادههایی که از دانش بنیان شد، تسهیلاتی که شرکتهای دانش بنیان داشتند(مثلا تسهیلاتی در گمرک، تسهیلات مالیاتی و…) حالا خیلی سختگیرانه داده میشود. برای مثال شرکتهای دانش بنیان ارزیابی میشوند اما اعتباری یکساله دارد و باید هر سال این را تمدید کنند ولی چون کالا یا تجهیزاتشان در گمرک میماند، گاهی این تمدید اعتبار به موقع انجام نمیشود. همچنین به این شرکتها ارز با نرخ رسمی تعلق میگرفت اما حالا به دلیل وضعیت موجود و مصرف ارز رسمی برای معیشت مردم، شرکتها به سختی میتوانند به آن ارز دسترسی داشته باشند و علاوهبر این با رشد شرکتها و افزایش تعداد و پروژههایشان مراکز شتابدهنده اما رشد نکرد. همچنین معاونت علمی و فناوری یک کانون پتنت دارد که تمام اختراعات را در جهان ارائه میکرد اما حالا بودجه آن هم کاهش پیدا کرده است.
ایشان سپس به پیچیدگی برخی قوانین که کار را برای این شرکتها دشوار میکند نیز اشاره کرد، اما ضمن ابراز امیدواری بیان کرد: ولی خوشبختانه آنقدر حوزه دانش بنیان در کشور ما ریشه دوانده که به نظرم میتواند بیش از این رشد کند. شرکتهای دانش بنیان حوزه سلامت آثار پربرکتی داشتهاند و انشاالله در آینده هم ادامه خواهد داشت.
اگر شرکتهای دانش بنیان نبودند چطور بازار دارو را اداره میکردیم!
نایب رئیس انجمن شرکتهای دانش بنیان حوزه سلامت تهران و عضو هیئت رئیسه اتاق بازرگانی تهران در ادامه این گفتوگو آینده اقتصاد دانش بنیان و شرکتهای دانش بنیان حوزه سلامت ایران را بسیار خوب دانست و گفت: در خصوص محصولات دارویی، دارو در حال حرکت به سمت تولیدات دارای فناوری بالاست که هدفمند درمان میکنند و عوارض ندارند. داروها در همه زمینهها در حال حرکت به سمت بیوتکنولوژی شدن است. واقعا در ایران به شکل عجیب و غریبی در این زمینه رشد داشتهایم و همه اینها توسط شرکتهای دانش بنیان بوده است.
او افزود: شرکتهایی بودند که در اواخر دهه ۸۰ یا اوایل دهه ۹۰ مثل نوآوران جوان امروز پروژهای را پایلوت میکردند ولی الان چندهزار میلیارد تومان کالا میفروشند. و این بسیار از خروج ارز جلوگیری کرده است. من نمیدانم اگر اینها نبودند چطور میتوانستیم بازار دارو را اداره کنیم، این شرکتها هم باعث شدند محصولات دارویی تامین شود و از واردات داروهای مشابه بینیاز شویم و هم در آن دورهای که وارد میکردیم شاهد بودیم در برخی از زمینهها قیمت محصولات خارجی به یک ششم و حتی یک هفتم رسیده، چون خارجیها هم میخواستند که با ایران رقابت کنند و مجبور شدند تا قیمتها را پایین بیاورند. و بعد از آن هم دیگر خیلی از داروها وارد نمیشوند.
نایب رئیس انجمن شرکتهای دانش بنیان حوزه سلامت تهران همچنین بیان کرد: من فکر میکنم ما از کشورهای نمونه در حوزه سلامت دانش بنیان هستیم و ای کاش شرایطی فراهم شود تا بتوانیم چیزی شبیه به شهرکهای نوآوری که در اروپای غربی یا هند و چین وجود دارد بتوانیم درست کنیم. چون پایه این کار به وجود آمده و ما دیگر از بینرفتنی نیستیم، اگر شرایط خوب شود، دوباره شکوفایی بیشتر خواهیم داشت.
چه حمایتهایی پیشروی شرکتهای دانش بنیان سلامتاست؟
نایب رئیس انجمن شرکتهای دانش بنیان حوزه سلامت تهران درخصوص برنامههای آینده اتاق بازرگانی تهران و انجمن برای حمایت از شرکتهای دانش بنیان حوزه سلامت تهران گفت: البته اتاق جامعنگر است و همه حوزهها را زیر نظر دارد. خیلی تلاش کرد تا مراکز نمایشگاهی را در اختیارش بگذارند و در حوزههای مختلف به صورت هدفمند نمایشگاه برگزار کند اما تا کنون نشده، چون خیلی سخت است. از سوی انجمن هم همانطور که گفتم آقای دکتر وطنپور که حضورشان در انجمن خیلی غنیمت است، دو ایده را دنبال میکنند؛ بخشی از یک شهرک صنعتی را که قیمت مناسبی برای صنعت داشته باشد در قطعات کوچک به کمک فعالان اقتصادی در اختیار شرکتها قرار دهد.
او همچنین بیان کرد: دو صندوق اختصاصی در سلامت داریم؛ یکی صندوق سلامت تهران است که برای بیشتر در حوزه دارو و مکملهای دارویی تسهلات میدهد و دیگری هم در زمینه تجهیزات پزشکی تسهیلات میدهد. صندوق نوآوری و شکوفایی به این صندوقهای تخصصی بودجه میدهد، ولی قرار شده بودجه سلامت را مقداری بیشتر کنند و با بهرههای کم در اختیار شرکتها بگذارند. حتی از ما قبول کردهاند که اگر پروژه خوبی بود مستقیما آن را به صندوق معرفی کنیم و آنها خودشان به آن شرکت تسهیلات بدهند.
شرکتهای موفق به کمکمان بیایند
نایب رئیس انجمن شرکتهای دانش بنیان حوزه سلامت تهران در پایان به بروکراسیهای زیادی که گاهی مانع فعالیت نوآوران میشود اشاره کرد و ضمن بیان اینکه در رشد دانش بنیان دستودلبازی و بروکراسی کمتر اشکالی ندارد گفت: فکر میکنم مهمترین نکته برای ما این است، شرکتهای موفق حوزه سلامت که زمانی دانش بنیان بودند و در دورانی بودند که خوب حمایت شدند، حالا که رشد کردهاند و دولت دست تنگ است، در این شرایط کمک کنند. در ایجاد شتابدهنده و گرفتن بخشی از یک شهرک صنعتی نیاز به سرمایه داریم که انتظار میرود این شرکتها به ما کمک نمایند.
